Τελεσίγραφο και παρασκήνιο για Σένγκεν 28-1-2016

Τελεσίγραφο και παρασκήνιο για Σένγκεν  28-1-2016
Τελευταία ενημέρωση 01/02/2016

Τελεσίγραφο και παρασκήνιο για Σένγκεν
της ΕΛΕΝΗΣ  ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗ απο την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
 Τρίμηνη προθεσμία έδωσε στην Ελλάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να υιοθετήσει μια σειρά από μέτρα προκειμένου να ελέγξει πιο αποτελεσματικά τα σύνορά της και να αποτρέψει την «έξωσή» της από τη συνθήκη του Σένγκεν, που θα έχει τη μορφή της επιβολής συνοριακών ελέγχων για διάστημα που μπορεί να φτάσει έως και τα δύο χρόνια. Πίσω από το ευρωπαϊκό τελεσίγραφο δεν κρύβεται μόνο το βαρύ κλίμα που επικρατεί στις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έναντι της Αθήνας λόγω των καθυστερήσεων που έχει επιδείξει στην οργάνωση και λειτουργία των κέντρων υποδοχής (hotspots). Βασικό ρόλο έπαιξαν τα πορίσματα έκθεσης ειδικών εμπειρογνωμόνων των κρατών-μελών και εκπροσώπων της Κομισιόν, που επισκέφθηκαν αιφνιδιαστικά στις 10-13 Νοεμβρίου για επιτόπιους ελέγχους σταθμούς στα ελληνοτουρκικά χερσαία σύνορα, τη Χίο και τη Σάμο.

Η έκθεση παρουσιάστηκε χθες στο Κολέγιο των Επιτρόπων και διαπιστώνει «σοβαρές ελλείψεις» και «σοβαρές υποχρεώσεις που παραμένουν παραμελημένες» σε ό,τι αφορά τη διενέργεια ελέγχων στα εξωτερικά της σύνορα. Αναφέρεται στην παρουσία προσωπικού της αστυνομίας και της ακτοφυλακής, στις περιοχές που ελέγχθηκαν, στην επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων και τη διαδικασία ταυτοποίησης και καταγραφής παράτυπων μεταναστών. Για την τελευταία εκτιμά ότι δεν ακολουθείται η προβλεπόμενη διαδικασία καταγραφής και ταυτοποίησης, με αποτέλεσμα να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ασφάλειας για τα υπόλοιπα κράτημέλη της Ε.Ε.

Συγκεκριμένα, οι ειδικοί παρατηρούν ότι τα ταξιδιωτικά έγγραφα δεν ελέγχονται συστηματικά για τη γνησιότητά τους ούτε αντιπαραβάλλονται με σημαντικές βάσεις δεδομένων ασφαλείας, όπως το SIS (σύστημα πληροφοριών Σένγκεν), η Ιντερπόλ και άλλες εθνικές βάσεις δεδομένων. Συμπεραίνουν δε ότι η Ελλάδα αμελεί σοβαρά τις υποχρεώσεις της και ότι υπάρχουν σοβαρές αδυναμίες στη διενέργεια ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα, οι οποίες πρέπει να εξαλειφθούν και να αντιμετωπιστούν από τις ελληνικές αρχές.

Ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βάλντις Ντομπρόφσκις, σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε μετά τη συνεδρίαση του Κολεγίου των Επιτρόπων αναγνώρισε ότι από τον περασμένο Νοέμβριο έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος, πρόσθεσε ωστόσο: «Οι ελληνικές αρχές βρίσκονται υπό πίεση αλλά η έκθεση κάνει λόγο για σοβαρά προβλήματα στην καταγραφή και ταυτοποίηση των μεταναστών».

Αν η Ελλάδα μέσα στο διάστημα των τριών μηνών δεν καταφέρει να συμμορφωθεί με τις παραπάνω υποδείξεις της Κομισιόν, τότε οι Βρυξέλλες μπορούν να ενεργοποιήσουν το άρθρο 26 του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν, που προβλέπει την επαναφορά των συνοριακών ελέγχων στο σύνολο ή σε συγκεκριμένα τμήματα των εσωτερικών συνόρων της Ε.Ε. Η λήψη μιας τέτοιας απόφασης από το Συμβούλιο είναι δυνατή με ειδική πλειοψηφία. Την περίοδο αυτή έχουν αποφασιστεί προσωρινοί συνοριακοί έλεγχοι σε μια σειρά από κράτη-μέλη, όπως Γερμανία και Αυστρία. Αυτό που θα αλλάξει με το άρθρο 26 είναι ότι θα τους επεκτείνει μέχρι και δύο χρόνια, αλλά υπάρχει η δυνατότητα να επιβληθούν και συνοριακοί έλεγχοι ακόμα και στην Ελλάδα. Ως ένδειξη συμμόρφωσης οι ελληνικές αρχές θα πρέπει πριν από τη Σύνοδο Κορυφής στις 17-18 Φεβρουαρίου να έχουν ολοκληρώσει τη δημιουργία και λειτουργία και των πέντε hotspots που έχει αναλάβει η Αθήνα να φέρει εις πέρας από το 2015, καθώς το θέμα θα τεθεί σε επίπεδο αρχηγών κρατών-μελών.

Ενώ ο Βέλγος υφυπουργός για το Ασυλο και τη Μετανάστευση, Τέο Φράνκεν αρνείται ότι προέτρεψε την Ελλάδα να απωθεί τους μετανάστες στη θάλασσα, το «μέτωπο» που έχει δημιουργηθεί με την Ε.Ε. για τη Σένγκεν επιβαρύνεται και από τις πιέσεις της Ουάσιγκτον προς την Αθήνα να εκσυγχρονίσει τις ταυτότητες ώστε να αποφευχθεί η αποπομπή της από το πρόγραμμα μη θεώρησης διαβατηρίων για τους πολίτες που επισκέπτονται τις ΗΠΑ (Visa waiver).

Τέλος, όσον αφορά τη σύνδεση ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους με τη μετανάστευση, ο κ. Ντομπρόβσκις κατέστησε σαφές ότι δεν τίθεται τέτοιο θέμα. «Το χρέος θα συζητηθεί μόνο μετά την ολοκλήρωση της πρώτης αξιολόγησης», τόνισε.

Τα επόμενα βήματα μετά το τελεσίγραφο

Μετά το χθεσινό τελεσίγραφο της Κομισιόν, η Ελλάδα πρέπει να υποβάλει συγκεκριμένο σχέδιο δράσης για το πώς θα διορθώσει τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν, προσβλέποντας και στη συνδρομή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Frontex με πρακτικά και χρηματοδοτικά μέσα. Οι αξιολογήσεις Σένγκεν πραγματοποιούνται στα κράτη-μέλη βάσει προγράμματος και είτε προαναγγέλλονται είτε έχουν αιφνιδιαστικό χαρακτήρα.
Υστερα από κάθε επίσκεψη συντάσσεται έκθεση στην οποία εντοπίζονται τυχόν αδυναμίες και διατυπώνονται συστάσεις για διορθωτικά μέτρα, τα οποία πρέπει να υλοποιηθούν εντός καθορισμένης ημερομηνίας.

Στην περίπτωση που μια έκθεση αξιολόγησης Σένγκεν καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το αξιολογούμενο κράτος-μέλος «αμελεί σοβαρά τις υποχρεώσεις του στο πλαίσιο των κανόνων Σένγκεν» και υπάρχουν «σοβαρές ελλείψεις στη διενέργεια ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα», η Επιτροπή μπορεί να προτείνει συστάσεις, τις οποίες πρέπει να εγκρίνει το Συμβούλιο, σχετικά με τη λήψη διορθωτικών μέτρων για να αντιμετωπιστούν οι ελλείψεις που διαπιστώθηκαν κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης.

Με στόχο να διασφαλίσει τη συμμόρφωση με αυτές τις συστάσεις, η Επιτροπή μπορεί, βάσει του άρθρου 19α του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν, να υποδείξει στο αξιολογούμενο κράτος-μέλος να λάβει συγκεκριμένα μέτρα, όπως η ανάπτυξη ευρωπαϊκών ομάδων συνοριοφυλάκων ή η υποβολή στρατηγικού σχεδίου το οποίο θα καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο το κράτος-μέλος θα διαθέσει το δικό του προσωπικό και εξοπλισμό για την αντιμετώπιση των ελλείψεων. Οι προτάσεις της Επιτροπής πρέπει να εγκριθούν από επιτροπή των κρατών-μελών με ειδική πλειοψηφία. Το αξιολογούμενο κράτος-μέλος έχει τότε προθεσμία τριών μηνών για να ολοκληρώσει τις διορθωτικές δράσεις.

Στην περίπτωση που, ύστερα από παρέλευση τριών μηνών, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις και τα μέτρα που έχουν ληφθεί δεν επαρκούν για την κατάλληλη αντιμετώπισή τους, η Επιτροπή έχει δικαίωμα να ενεργοποιήσει την εφαρμογή της διαδικασίας του άρθρου 26 του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν.

Σύμφωνα με αυτό, αν τα μέτρα του άρθρου 19α δεν αποβούν αποτελεσματικά, το Συμβούλιο μπορεί, με βάση πρόταση της Επιτροπής, να συστήσει σε ένα ή περισσότερα κράτη-μέλη να επαναφέρουν τους συνοριακούς ελέγχους στο σύνολο ή σε συγκεκριμένα τμήματα των εσωτερικών συνόρων ως λύση εσχάτης ανάγκης, προκειμένου να προστατευθεί το κοινό συμφέρον στον χώρο Σένγκεν. Η σύσταση του Συμβουλίου πρέπει να εγκριθεί με ειδική πλειοψηφία.

Σύμφωνα με το άρθρο 26, και στις εξαιρετικές περιστάσεις που περιγράφονται ανωτέρω, οι έλεγχοι μπορούν να επαναφερθούν για διάστημα που δεν υπερβαίνει τους έξι μήνες. Το μέτρο αυτό μπορεί να παραταθεί για επιπλέον εξαμηνιαίες περιόδους έως και δύο χρόνια.